dinsdag 28 september 2010

Waarom zou je als school kiezen voor coöperatief leren?

Wanneer de school coöperatief leren wil invoeren, is het belangrijk om te weten waarom je ervoor zou kiezen.

Het coöperatief leren heeft veel voordelen. Zo onder andere dat het de betrokkenheid van de leerlingen vergroot tijdens de les en dat de prestaties van de leerlingen vooruit gaan, vooral de prestaties van de leerlingen die onder het gemiddelde liggen. Het coöperatief leren heeft meerdere voordelen. Hieronder worden deze toegelicht.

Wanneer de leerlingen bezig zijn met coöperatief leren, zijn ze ook gelijk actief aan het leren. Dit gebeurt op twee manieren. De leerlingen verzamelen en verwerken zelf hun informatie en delen deze met hun groepsgenootjes. Op deze manier verwerkt de leerling de informatie en geeft hier een persoonlijke bewerking aan om het op niveau over te dragen naar de ander. De andere manier van het actieve leren is dat er vele werkvormen beschikbaar zijn voor de leerlingen en dat de leerlingen elkaar coachen en hier ook weer van leren. (Samen weet je meer dan alleen.)
Deze manieren van het verwerven en het verwerken van kennis is effectiever doordat de leerlingen hun persoonlijke draai eraan geven. Dit is totaal anders dan wanneer de leerkracht voor de klas een verhaal verteld en de leerling geacht wordt dit te onthouden. (van Vugt, 2002)

Een ander voordeel van het coöperatieve leren is dat het de interactie tussen leerlingen vergroot. Doordat de leerlingen in groepjes zitten en met elkaar aan een opdracht werken, zijn de leerlingen verplicht onderling met elkaar te spreken over de stof. Hieruit kan een discussie ontstaan. De leerlingen leren tijdens het groepswerk een eigen visie te hebben op dingen en een eigen mening te creëren. Wanneer er een discussie ontstaat, moet de leerling zijn of haar standpunt ook kunnen verdedigen. Er wordt dus tijdens het coöperatieve leren gewerkt aan het leren verbaliseren bij leerlingen. Wat de leerlingen ook leren is dat zij andermans mening moeten accepteren. Op deze manier wordt het pedagogische klimaat in de klas ook direct gestimuleerd. De leerlingen leren dat iedereen een andere mening kan hebben en zij leren deze van elkaar te accepteren en naar elkaar te luisteren. Wederzijdse positiviteit en acceptatie zorgt voor een prettige sfeer in de klas. (Förrer, 2000)

Het coöperatief leren draagt ook bij aan een effectieve vorm van het klassenmanagement.
Bij het klassenmanagement kun je denken aan de opstelling van de tafeltjes (in groepjesvorm), de regels in de klas, het materiaal en de tijdsindicatie. Door het coöperatieve leren wordt een deel van het klassenmanagement overgenomen door de leerlingen doordat zij zelf de verantwoordelijkheid hebben over de tijd, het geluidsniveau en het materiaal. (van Vugt, 2002)

Om de beslissing te laten vallen wanneer je als school wel of niet kiest voor het coöperatief leren, is het ook belangrijk om te weten wat het de leerkracht en de leerlingen oplevert.

Voor de leerlingen is coöperatief leren zeer geschikt om van en met elkaar te leren. Zo is de sociale controle groot binnen een groepje; niet meewerken aan een opdracht is niet toegestaan. Binnen het groepje kunnen leerlingen ook weer van elkaar leren. De een heeft wellicht een andere werkhouding dan de ander en kunnen de leerlingen van elkaars werkhouding leren. Naast het feit dat de leerlingen van elkaar leren op het gebied van de werkhouding, kunnen zij ook elkaars capaciteiten benutten. Het ene groepslid is goed in het een en het andere groepslid is goed in het ander. Iedereen brengt een deel eigen vaardigheden en kennis in. (Hiervoor is wel een kritische blik naar elkaar nodig.)
Daarnaast is het voor veel kinderen een veilige omgeving. Sommige kinderen voelen zich niet prettig om in een hele klas hardop te spreken terwijl anderen daar geen probleem mee hebben.

Wanneer er in een groepje wordt gewerkt en niet met heel de klas, voelen sommige kinderen zich veilig genoeg om binnen het groepje wel hardop te spreken. Doordat deze leerlingen binnen het groepje wel een rol vervullen zal het zelfbeeld van het kind positiever worden. (van Vugt,2002)

Het levert de leerkracht ook een aantal dingen op. De leerkracht geeft een aantal dingen van het klassenmanagement uit handen en heeft hierdoor extra mogelijkheden. Zo kan de leerkracht de opdracht zo afstemmen dat elk kind zijn eigen leerbehoeften kwijt kan terwijl de effectieve leertijd juist wordt vergroot. Tijdens zo’n les kan de leerkracht de leerlingen observeren en krijgt de leerkracht de kans om leerlingen op een andere manier te leren kennen. Zo zullen zich wellicht geheel andere gedragskenmerken naar boven komen waarvan de leerkracht misschien niet wist dat het kind deze kenmerken bezat. In het proces van het coöperatief leren heeft de leerkracht ook een coachende rol en niet die van leider. Zo komt het voor dat een groepje de leerkracht om hulp vraagt. In dit geval kan de leerkracht vragen stellen aan het groepje zodat zij zelf gaan nadenken over een mogelijke oplossing. De leerkracht geeft hier geen antwoord en is niet leidend bezig. De leerkracht kan tijdens een coöperatieve werkles door rond te lopen en vragen te stellen aandacht besteden aan de sociale- culturele en de cognitieve vaardigheden.
(http://www.interstudie-ndo.nl/documenten/cooperatief_leren.pdf)

Als school hoeft er niet alleen in de klas coöperatief gewerkt te worden. Je kunt ook coöperatief vergaderen. Tijdens een vergadering is een van de weinige momenten dat het hele team bij elkaar is en de tijd kan hierbij het best optimaal benut worden. Wanneer er vergaderd wordt is het vooraf belangrijk dat er ruimte is voor persoonlijk contact, dit bevorderd de sfeer en de wederzijdse acceptatie.
Een coöperatieve vergadering is het tegenovergestelde van een reguliere vergadering. Tijdens een vergadering is vaak een persoon aan het woord en is de aandacht op diegene gericht. Er worden vaste notulen gemaakt en het team is bezig om de verstrekte informatie te begrijpen. Coöperatief vergaderen houdt in dat vele mensen tegelijk in groepjes praten, er ruimte is voor persoonlijk contact en discussie en dat iedereen een gelijke deelname heeft in de vergadering.

Tijdens het coöperatief vergaderen kun je ook gebruik maken van werkvormen. Vormen voor een professionele ontwikkeling, vormen voor het nemen van besluiten en werkvormen ter bevordering van de onderlinge relaties. Deze werkvormen zijn onder te verdelen in tweetal structuren, viertal structuren en hele groep structuren. (Kagan, 2006)

De voor- en nadelen van coöperatief leren

Honderden theoretische en praktische onderzoeken tonen aan dat coöperatief leren een aantal zeer positieve resultaten oplevert. Het heeft onder andere een positieve uitwerking op het klimaat in de klas, op het gevoel van eigenwaarde van de kinderen, op de zelfdiscipline van de kinderen, op de vaardigheden om rollen te spelen, op de doelgerichtheid, op de wederzijdse acceptatie en het plezier in leren. Hier even kort een opsomming van 10 voordelen van coöperatief leren:
1. Verbetering van de leerresultaten
2. Verbetering van de multiculturele relaties in geïntegreerde klassen
3. De eigenwaarde van de kinderen neemt toe
4. De kinderen leven zich beter in de ander in en begrijpen elkaar beter
5. Verbetering in de sociale vaardigheden en relaties
6. Verbetering in het klassenklimaat
7. Verbetering van de verantwoordelijkheid
8. Toename van de participatie
9. Gelijkwaardige deelname
10. Verbetering van de zelfkennis van de kinderen
(Kagan, 1999)

De drie belangrijkste positieve resultaten worden hieronder toegelicht.
De prestaties van de kinderen verbeteren vooral bij kinderen in minderheidsgroepen en slechte presteerders. Onderzoek door Slavin (1995) toont aan dat 63% van de leerlingen bij coöperatief leren betere resultaten vertoonde, 33% vertoonde geen verschil en slechts 4% vertoonde juist betere resultaten bij de controlegroepen met traditionele lessen. Hieruit zou je kunnen opmaken dat de grootste groep mensen gebaad is bij lessen op de coöperatieve manier. Een voorwaarde hierbij, is wel zo toont Slavin aan, dat de individuele verantwoordelijkheid aanwezig moet zijn, zo niet dan waren de resultaten in de groepen ongeveer gelijk. Uit dit onderzoek bleek ook dat de slecht presterende leerlingen en de leerlingen uit de minderheidgroep het meest profiteerden van het coöperatief leren. Dit ging overigens niet ten koste van verbetering van de betere presteerders, die werden ook beter of bleven gelijk. Behalve het leerresultaat van de les wordt door iedere activiteit de taalvaardigheid van de kinderen verbetert, de kinderen zijn immers actief met taal bezig en leren zo veel van en met elkaar.

De multiculturele relaties tussen de kinderen in geïntegreerde klassen verbeteren. Een onderzoek van Kagan (1992) toont aan dat 63% van de 19 tests verbeterde etnische relaties vertoond.

De sociaal-emotionele ontwikkeling verbeterd bij alle kinderen. Tientallen studies hebben aangetoond dat als kinderen mogen samenwerken, zij merken dat ze beter worden in verschillende sociale vaardigheden (Johnson, Johnson en Slavin, 1994). Kinderen worden behendiger in het oplossen van problemen in de samenwerking, ze kunnen beter de rol van een ander spelen, ze worden meer coöperatief op een aantal gebieden en zijn eerder bereidt anderen te helpen en waarderen.

De coöperatieve klas sluit ook aan bij het adaptief onderwijs. De coöperatieve klas werkt aan de behoefte tot relatie, doordat iedere inbreng telt. Kinderen hebben contact met elkaar, helpen elkaar en vergelijken elkaars werkwijzen. De coöperatieve klas werkt aan de behoefte competentie doordat de manier waarop ze werken hen mede-eigenaar van de les maakt. De coöperatieve klas werkt aan de behoefte tot autonomie, omdat de kinderen kunnen ervaren dat ze het zelf kunnen en mogen kiezen.

Met het bovenstaande deel van de deelvraag word beschreven welke positieve resultaten coöperatief leren allemaal met zich meebrengt. Maar laten we eerlijk zijn er zijn ook punten tegen het coöperatief leren:
1. In het begin is extra begeleiding nodig voor de benodigde sociale vaardigheden.
2.Cijfers voor een hele groep zijn niet gewenst (individuele aanspreekbaarheid)
3. Kinderen willen niet graag meedoen als ze bang zijn te falen voor klasgenoten
4. Het competitiegevoel tussen teams word aangesterkt
5. Voor het werken met coöperatief leren zijn een aantal extra materialen nodig
6. De kinderen leren afhankelijk te worden van samenwerken
7. Het klassenmanagement moet worden aangepast (bijvoorbeeld stiltemomenten en indeling)
8. De kans op afleiding kan groter zijn doordat ze al aan het samenwerken zijn
9. Kinderen kunnen zich gebruikt voelen wanneer ze denken meer te hebben gedaan
10. Ouders kunnen denken dat de kinderen alleen maar plezier maken en minder leren
(Kagan,1999)

Het is hiermee duidelijk dat coöperatief leren niet zonder problemen is. Om deze problemen te voorkomen is het verleidelijk om de kinderen in rijen te zetten ze niet te laten praten en rustig aantekeningen te laten maken van een wijze leerkracht. Dit zou kunnen. We kunnen ervoor kiezen om net te doen alsof de kinderen geen sociale vaardigheden nodig hebben. Maar dan, wanneer en hoe zullen de kinderen de sociale vaardigheden verkrijgen die ervoor zorgen dat ze later succesvol en plezierig leren. Als we bang zijn voor de mogelijke problemen hoe kunnen we dan de vruchten plukken van de vele positieve resultaten van coöperatief leren.

Hieronder 10 tips om ervoor te zorgen dat coöperatief leren een succes wordt:
1. Gebruik nooit groepcijfers
2. Voor het invoeren van coöperatief leren is het verstandig de ouders/verzorgers en andere mensen in de directe omgeving op de hoogte te stellen
3. Ga er niet van uit dat de kinderen alle benodigde sociale vaardigheden bezitten, bespreek ze en leer ze aan.
4. Denk van te voren na over de interactie tussen de kinderen; wat wil je wel wat niet?
5. Begin met werkvormen die zorgen voor het bouwen van team/klas
6. Begin met zeer gestructureerde en korte wekvormen die zich langzaam omvormen tot minder gestructureerde projecten
7. Begin bij werkvormen voor het aanleren van stof met een activiteit die voor iedereen te doen is
8. Sta niet toe dat de kinderen ongestructureerd gaan praten voordat ze kunnen en willen samenwerken
9. Probeer het wiel niet opnieuw uit te vinden, begin gewoon met kant en klare werkvormen
10. Take it slow, maak het jezelf en de kinderen gemakkelijk. Leer een nieuwe strategie goed aan voordat je aan een nieuwe begint. (Kagan, 1999)

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen